28 jan. 2026
Schriftelijke vragen m.b.t. vestiging Fage
Aan de voorzitter van de Provinciale Staten van Drenthe
CvdK A.H. Mulder
Postbus 122
9400 AC Assen
28 januari 2026
Betreft: Schriftelijke vragen ex art 41 Reglement van Orde met betrekking tot vestiging Fage
Naar aanleiding van de brief van het college van 4 december 2025 over de mogelijke vestiging van Fage, heeft de fractie van de Partij voor de Dieren de volgende vragen aan het college.
1. U schrijft dat de benodigde koemelk door Fage lokaal wordt ingekocht.
a. Waar baseert het college deze aanname op?
b. Is het college ervan overtuigd dat dat ook daadwerkelijk het geval zal zijn? Graag toelichting.
Verlaging van de stikstofuitstoot gaat gepaard met minder melkveehouderijen in Drenthe. Het uitkopen van melkveehouderijen is momenteel beleid. Dat betekent dat het lokale aanbod van koemelk zal afnemen in Drenthe. Afname van het aanbod aan koemelk, betekent dat er meer koemelk moet worden aangevoerd van elders, wat weer zorgt voor meer vervoersbewegingen en meer stikstofuitstoot. Kortom, om meerdere redenen is een vestiging van een zuivelfabrikant in Drenthe is niet compatibel met vermindering van stikstofuitstoot.
c. Hoe valt een voldoende aanbod van lokale koemelk te rijmen met provinciale klimaat- en stikstofdoelstellingen? Graag toelichting
d. Wat is de rol van de vestiging van Fage in de landbouw- en voedseltransitie? Graag toelichting.
2. De bouw van de fabriek gaat gepaard met een investering van 150 miljoen euro.
a.Verwacht het college dat een deel van deze investering in Drenthe zal landen? Zo ja, waar baseert u die aanname op?
b. Wat is uw inschatting hoeveel van deze investering beland bij buitenlandse aannemers en hoeveel bij lokale aannemers?
c. Worden betrokken belanghebbenden (o.a. milieuorganisaties en buurtbewoners) doorlopend en tijdig geïnformeerd over de voortgang van de vergunningprocedure? Zo nee, welke verbeterpunten zijn geïdentificeerd?
d. Welke financiële of juridische risico’s lopen provincie en gemeente indien Fage besluit af te zien van vestiging of niet de benodigde vergunningen krijgt?
e. Hoeveel publieke middelen (subsidies, ambtelijke inzet, infrastructuur, vergunningstrajecten) zijn inmiddels ingezet voor dit project?
f. Welke gevolgen heeft het mogelijk mislukken van deze vergunningsprocedure voor andere lopende of toekomstige projecten in Drenthe?
g. Is er een onafhankelijke maatschappelijke kosten-batenanalyse uitgevoerd, waarin ook natuurverlies, watergebruik, klimaatimpact en infrastructuurkosten zijn meegenomen? Zo nee, waarom niet? Zo ja, dan zouden wij die graag ontvangen.
3. Het college schrijft: ‘De stikstofuitstoot ten gevolge van het vervoer kon destijds intern worden gesaldeerd, zodat een natuurvergunning niet nodig was.’ (mbt de eerste vergunningsaanvraag).
a. Hoe was het mogelijk dat een nieuwe fabriek, dus zonder bestaande vergunning, intern kon salderen? Graag uitleg hierover.
4. Momenteel wordt de vergunningsaanvraag van Fage getoetst op de stikstofaspecten. ‘De provincie gebruikt deze casus om praktijkervaring op te doen met het beoordelen van projecten op basis van een ecologische beoordeling zonder saldering’.
a. Wat bedoelt het college precies met ‘praktijkervaring opdoen’?
b. Is er een mogelijkheid dat een eventuele vergunning m.b.t. stikstofuitstoot geen standhoudt bij de rechter? Zo ja, hoe groot is die kans schat u in?
c. Heeft het college juridisch advies ingewonnen of het mogelijk is een vergunning mbt stikstofuitstoot te beoordelen op basis van een ecologische beoordeling zonder saldering? Zo ja, wilt u dat juridisch advies met ons delen? Zo nee, waar baseert het college zich op als zij denken dat het mogelijk is om een vergunningsaanvraag te beoordelen zonder saldering?
d. De stikstofemissie wordt momenteel getoets. Van hoeveel verkeersbewegingen (per tijdseenheid) in de gebruiksfase gaat deze toetsing uit?
e. Is onderzocht of de stikstofruimte die voor Fage wordt gebruikt elders effectiever kan worden ingezet voor natuurherstel of legalisering van bestaande (boeren)bedrijven? Zo ja, hoe? Zo nee, waarom?
5. FAGE heeft de vergunningsaanvraag in oktober 2023 en in november 2024 aangepast (mbt afvalwater). Het Waterschap Drents Overijsselse Delta (WDOD) heeft de maatregelen voor het afvalwater positief beoordeeld. Met WMD Drinkwater zijn passende afspraken gemaakt.
a. Is GS in het bezit van deze documenten (positieve beoordeling WDOD en passende afspraken met WMD)? Zo ja, wilt u die aan ons toesturen?
b. Hoe en door wie wordt gecontroleerd dat in de nieuwe situatie Fage daadwerkelijk 90% minder drinkwater gebruikt ten opzichte van de oorspronkelijke aanvraag (origineel 2,5 miljoen liter drinkwater per dag), en ook 80% minder afvalwater afvoert naar de RWZI Echten?
c. Hoeveel kuub Drents drinkwater per dag heeft Fage nodig in de nieuwe situatie?
d. Hoe rechtvaardigt het college het structureel toekennen van miljoenen liters drinkwater per dag aan een industriële zuivelfabriek, terwijl burgers, boeren en natuur te maken hebben met toenemende droogte en watertekorten?
e. Welke garanties zijn er dat bij langdurige droogte of watertekorten de watervoorziening van Fage wordt beperkt of stilgelegd, en wie neemt daarover het besluit?
6a. Kunt u onderbouwen hoe de nieuwe aanwending van de subsidie voor de gemeente Hoogeveen (geen afvalwaterleiding voor meerdere bedrijven, maar infrastructurele aanpassingen) niet door PS hoeft te worden goedgekeurd, maar onder het mandaat van GS valt?
b. Wanneer moet GS wél terug naar PS bij een inhoudelijke wijziging van een subsidie?
7. Voor de bedrijfsvoering is FAGE afhankelijk van netverzwaring van het Drents Overijssels Netwerk door TenneT en Rendo.
a. In hoeverre betaalt Fage mee aan deze netverzwaring? Wordt deze netverzwaring ook betaald doordat de energierekening van consumenten wordt verhoogd? Graag toelichting.
In de eerste aanvraag van Fage stond een maandelijkse energiebehoefte van 2,6 miljoen kWh stroom.
b. Wat wordt de nieuwe maandelijkse energiebehoefte van deze fabriek?
c. Hoe wordt geborgd dat bij de eventuele komst van deze fabriek de elektriciteitsbehoefte van inwoners en bestaande bedrijven niet bedreigt?
d. Wie is verantwoordelijk voor deze borging?
e. Hoe rijmt GS deze enorme belasting van het Drentse elektriciteitsnetwerk met het zeer waarschijnlijk niet halen van de verduurzamingsopgaven uit de RES?
8. De komst van FAGE levert naar verwachting circa 200 banen op, voornamelijk voor praktisch en middelbaar opgeleid personeel.
a. Dit sluit volgens GS goed aan bij de regionale arbeidsmarkt. Uit welk onderzoek blijkt dat?
b. Is er momenteel niet juist een tekort aan praktisch en middelbaar opgeleid personeel? Zo ja, is het dan wel verstandig om de vraag naar dit personeel te vergroten?
c. Hoe groot schat het college de kans in dat arbeidsmigranten moeten worden aangetrokken om te werken bij Fage?
d. Ziet het college ook nadelen in het scenario dat een (groot) deel van de werknemers bij Fage arbeidsmigranten zijn? Met name met betrekking tot huisvesting, arbeidsomstandigheden en sociale zekerheid voor deze werknemers. Graag toelichting.
Alvast bedankt voor uw antwoorden.
Renate Zuiker | Partij voor de Dieren
Aan: Statenlid R.R.M. Zuiker
(i.a.a. de overige Statenleden)
Assen, 14 april2026
Ons kenmerk 1 615.2120260001 42
Behandeld door thema Economie
Onderwerp: Beantwoording schriftelijke vragen ex artikel 41 Reglement van orde over de mogelijke vestiging van FAGE
Geacht Statenlid Zuiker,
ln uw brief van 28 januari 2026 stelde u een aantal vragen over de mogelijke vestiging van FAGE. Deze vragen beantwoorden wij als volgt.
Antwoord 1.
1a. FAGE heeft aangegeven de ambitie te hebben om lokaal in te kopen en te produceren om de transportkosten te beperken. Door zoveel mogelijk lokaal in te kopen
verkort FAGE de aanvoerketen en worden transportbewegingen beperkt.
1b. Zie antwoord 1a. Daarbij merken wij op dat waar FAGE de melk inkoopt geen criterium is voor vergunningverlening.
1c. Zoals aangegeven streeft FAGE ernaar de melk zoveel mogelijk lokaal/regionaal in
te kopen. Daarnaast kunnen melkveehouderijen ook verduurzamen en daarmee bijdragen aan de provinciale klimaat- en stikstofdoelstellingen. Klimaat maakt geen
deel uit van het toetsingskader waarop de Natura 2000 aanvraag wordt beoordeeld.
1d. lndien de plannen doorgaan zoals door FAGE beoogd, gaat het hier om een van de
meest duurzame zuivelbedrijven in Europa. De fabriek is duurzaam herontworpen
zodat de fabriek zelf all-electric is. Ook is het waterverbruik met 90% gereduceerd
ten opzichte van het oorspronkelijke ontwerp door in een eigen afvalwaterzuivering
het afvalwater afkomstig van productieprocessen zo goed te zuiveren dat het hergebruikt kan worden. Deze fabriek kan daarmee een voorbeeld zijn voor andere
(zuivel)bedrijven.
Antwoord 2
2a. De verwachting is dat een deel van deze investering in Drenthe zal landen. De realisatie van de productiefaciliteit is nog niet aanbesteed. Een hoofdaannemer zal voor
veel werkzaamheden onder aannemers inschakelen. Dit biedt mogelijk kansen voor
Drentse ondernemers. Daarnaast kunnen Drentse bedrijven leveren aan FAGE, denk
aan cateraars, machinebouwers, lT-dienstverleners etc. Personeel zal boodschappen
doen in de regio, de bakker bezoeken en naar de kapper gaan. De economische
impact die gepaard gaat met de komst van FAGE is daarmee significant.
2b. Wij kunnen geen inschatting maken over welk deel van de investering bij lokale dan
wel buitenlandse ondernemers landt. Zie ook antwoord 2a.
2c. Ja. Bij aanvang van het project is een informatieavond gehouden voor omwonenden.
Alle indieners van zienswijzen in relatie tot de eerdere vergunningaanvraag hebben een brief ontvangen met nadere informatie over de stand van zaken van de vergunningprocedure en worden op de hoogte gehouden. Daarnaast worden
vergunningaanvragen standaard gepubliceerd. Ook staat de gemeente in nauw contact met de omgeving en verstuurt zij huis-aan-huis brieven over de ontwikkeling
van het bedrijventerrein en brengt zij persberichten uit wanneer daartoe aanleiding
bestaat.
2d. De gemeente zal in geval dat FAGE afziet van vestiging de vrijkomende locatie op
bedrijventerrein Riegmeer opnieuw in verkoop brengen waardoor het financiële
risico voor de gemeente beperkt is. Dit geldt ook voor de provincie aangezien de
subsidie bedoeld is voor de ontwikkeling van het bedrijventerrein Riegmeer.
2e. Aangezien de vestiging van FAGE een integraal onderdeel is van de aanleg van het
gehele bedrijventerrein Riegmeer inclusief de bijbehorende ambteliike inzet, vergunningen en infrastructLtur, en de inzet voor FAGE bij zowel de gemeente als de
provincie niet separaat wordt geregistreerd, is dit niet concreet te benoemen. Wij
hebben voor de ontwikkeling van bedrijventerrein Riegmeer een subsidie verleend
van € 575.000,--.
2f . Zie 2d. Dit kan mogelijk negatief afstralen op het vestigingsklimaat in Drenthe. Een
betrouwbare overheid is een belangrijke randvoorwaarde voor een goed vestigingsklimaat, handelend binnen bestaande wet- en regelgeving.
2g. Nee. Een onafhankelijke maatschappelijke kosten-batenanalyse vraagt aanzienlijke
inzet van capaciteit en budget is geen onderdeel van het proces van dergelijke vesti
gingen.
Antwoord 3
lntern salderen was voor 18 december 2024 mogelijk wanneer op dezelfde locatie
bestaande, legaal aanwezige stikstofruimte beschikbaar is. Deze ruimte hoeft niet afkomstig te zijn van een eerdere fabriek; ook landbouwactiviteiten op dezelfde percelen kunnen bestaande rechten vormen. In dit geval beschikte de initiatiefnemer over bemeste landbouwgronden. Het bedindigen van die bemesting kon daarom worden ingezet als stikstofreductie, waarmee de toename van verkeersbewegingen werd
gecompenseerd.
Antwoord 4
4a: De ecologische passende beoordeling is een middel om met wetenschappelijke
zekerheid te onderbouwen dat een project geen significant negatieve effecten kan
hebben op overbelaste Natura 2000-gebieden, ondanks dat er een (zeer) beperkte
toename in depositie is. Daarnaast is de jurisprudentie op dit onderwerp nog volop
in beweging.
4b: Hoe groot die kans is, is niet op voorhand te zeggen. De kans bestaat dat ondanks
alle inzet de onderbouwing op punten onvoldoende blijkt voor de rechtbank/Raad
van
4c: Nee, wij hebben geen juridisch advies ingewonnen. Wij baseren ons op jurisprudentie van de Afdeling bestuursrechtspraak van de Raad van State (ABRvS).
Daaruit volgt dat een toename van stikstofdepositie ook zonder (intern of extern)
salderen vergund kan worden, mits in een passende beoordeling op basis van de
beste wetenschappelijke kennis overtuigend wordt aangetoond dat de natuurlijke
kenmerken van het betrokken Natura 2000-gebied niet worden aangetast. Dit beoordelingskader is onder meer bevestigd in de uitspraken ABRvS 21 september 2022,
ECLI:NL:RVS:2022:2752 (Maritieme Zeehaven) en ABRvS 2025:1971 (Tracdbesluit Ring
Utrecht). Het ontbreken van saldering verhindert dus niet dat een vergunning wordt
verleend, mits de passende beoordeling wetenschappelijk robuust onderbouwt dat
significante effecten zijn uitte sluiten.
4d: De aanvraag wordt op dit moment nog beoordeeld. De verkeersgegevens die deel
uitmaken van de stikstoftoetsing worden in deze fase gecontroleerd en waar nodig
nader uitgewerkt. Vervolgens zullen de verkeersgegevens in de onderbouwing van
het ontwerpbesluit worden opgenomen.
4e: Nee, dat is niet onderzocht. Voor deze aanvraag wordt geen gebruik gemaakt van
intern of extern salderen. Een beoordeling of stikstofruimte elders effectiever kan
worden ingezet, maakt uitsluitend deel uit van het additionaliteitsvereiste. Dat vereiste
is alleen relevant wanneer mitigerende maatregelen worden toegepast, zoals
intern of extern salderen. Overigens is de stikstofemissie en daarmee depositie nagenoeg nihil.
Antwoord 5
5a: Wij beschikken niet over correspondentie tussen WMD, WDODelta en haar klanten.
Dit betreft niet openbare informatie. Dit type informatie is ook niet openbaar in
andere vergelijkbare trajecten en maakt geen deel uit van de vergunningaanvraag.
De provincie is gedurende het gehele traject in nauw contact met onder andere de
gemeente, WMD, waterschap, NOM, Arcadis en FAGE. Op 4 november 2025 is door
het waterschap een positief advies afgegeven.
5b: De bevoegde gezagen (waterschap DOD en provincie Drenthe) houden toezicht op
de afgegeven vergunning en houden daarbij rekening met wet- en regelgeving.
5c: Maximaal250 kuub per dag.
5d. De benodigde 250 kuub per dag is getoetst door de WMD en geconcludeerd is dat
het past binnen het waternetnetwerk.
5e. Die zijn er niet. Er zijn geen wettelijke of administratieve restricties voor levering
van drinkwater aan huishoudens of (groot)zakelijke klanten door drinkwaterbedrijven
bij langdurige droogte.
Antwoord 6
6a: De aan de subsidie verbonden doelstelling betreft de realisatie van het industrieterrein Riegmeer als aantrekkelijke locatie voor grootschalige industrie. De oorspronkelijke intentie was om dit doel te bereiken met activiteiten gericht op realisatie
van een persleiding voor afvalwater. Deze activiteiten blijken niet meer nodig,
maar andere activiteiten des te meer om Riegmeer aantrekkelijk te maken voor
grootschalige industrie. Aangezien zich in de subsidieverlening geen wijzigingen op doelstellingsniveau voordoen en er ook geen wijziging is in de hoogte van het
subsidiebedrag is het college, als beleidsuitvoerend orgaan, bevoegd de subsidieverlening te wijzigen.
6b. Daarvan is sprake wanneer een inhoudelijke wijziging van een subsidie resulteert in
een andere doelstelling dan waarvoor uw Staten middelen beschikbaar hebben
gesteld of indien daarvoor aanvullende middelen aan uw Staten worden gevraagd.
Antwoord 7
7a: FAGE betaalt de aansluitkosten en het transporttarief voor grootverbruikers. De
komst van FAGE leidt niet automatisch tot een hogere energierekening voor consumenten. Netverzwaringen worden volgens ACM-regels via de nettarieven verdeeld
over alle aangeslotenen en zijn gebaseerd op de totale landelijke investeringen van
netbeheerders. Het effect van een specifiek project is daardoor niet afzonderlijk
zichtbaar in de energierekening.
7b: Het verwachte elektraverbruik staat in de aanvraag. Deze is openbaar. Het elektraverbruik zal in fase 2 ca 10,1 miljoen kWh per maand bedragen.
7c: Nieuwe aansluitingen worden alleen toegestaan als de leveringszekerheid is
geborgd. Bij ingebruikname zijn station Toldijk uitgebreid en station Riegmeer
operationeel waarmee voldoende capaciteit beschikbaar is. Ook hier weer geldt dat
vanaf de start van het project uitvoerig is overlegd met RENDO over de aansluitmogelijkheden en deze zijn positief beoordeeld.
7d: TenneT, Enexis en RENDO zijn gezamenlijk verantwoordelijk voor voldoende regionale capaciteit. Voor de aansluiting van FAGE is RENDO verantwoordelijk.
7e: Netverzwaringen, zoals station Wijster en de nieuwe 110 kV-verbindingen richting
Hoogeveen/Riegmeer, zijn juist bedoeld om het netwerk toekomstbestendig te
maken voor zowel extra afname als duurzame opwekking en aanbod van energie.
Netverzwaringen dragen juist bij aan de duurzaamheidsdoelstellingen van de RES.
Afgezien van de mogelijke komst van FAGE zijn netverzwaringen ook noodzakelijk.
De mogelijke komst van FAGE heeft geen gevolgen voor de verduurzamingsopgaven
uit de RES.
Antwoord 8.
8a: Drenthe heeft relatief veel middelbaar en praktisch geschoolden (CBS). FAGE heeft
er vertrouwen in dat vacatures kunnen worden ingevuld. Zie ook 8b.
8b: FAGE denkt geleidelijk en in samenwerking met lokale partijen als scholen voldoende
personeel aan te kunnen trekken. Hierbijwordt personeel in principe lokaal geworven. Er wordt uitgegaan van een gefaseerde opbouw, waarbij de productie pas na verloop van tijd op volle capaciteit zal gaan draaien.
8c: Zie 8b, op dit moment is nog niet vast te stellen of en in welke mate er arbeidsmigranten nodig zullen zijn voor de personele invulling bij FAGE. Voor huisvestingen sociale zekerheid gelden de reguliere wettelijke kaders en verantwoordelijkheden.
8d. Zoals gezegd beschikt Drenthe over relatief veel middelbaar en praktisch geschoolden, er wordt lokaal geworven en de productie kent een gefaseerde opbouw.
Of er arbeidsmigranten aangetrokken moeten worden is maar zeer de vraag. De
arbeidsomstandigheden en arbeidsvoorwaarden van werknemers van FAGE zullen in
overeenstemming zijn met de geldende CAO en alle overige wettelijke regelingen
die gelden voor werknemers in de branche waarin FAGE actief is.
Hoogachtend,
Gedeputeerde Staten van Drenthe
